KUSHMANDAVALEHA BRIHAT

Reference:- Bhaishajyaratnavali

पुराणं पीनमानीय कूष्माण्डस्यय फलं दृढम् ।

तव्दीजाधारबीजत्वक् शिराशून्यं  समाचरेत् ।। 

ततो अतिसूक्ष्मखण्डानि कृत्वा तस्य तुलां पचेत् ।

 गोदुग्धस्य तुलामध्ये मन्दे अग्नौ वा पचेच्छनैः ।।

शर्करायास्तुलां सार्ध्दां गोघृतं प्रस्थमात्रकम् ।

प्रस्थार्ध्दं माक्षिकं चापि कुडवं नारिकेलतः ।।

प्रियालफलमज्जानं व्दिपलं तिखुरीपलम् ।  

क्षिपेदेकत्र विपचेल्लेहवत् साधु साधयेत् ।।

भिषक् सुपक्वमालोक्य ज्वलनादवतारयेत् ।

कोष्णे तत्र क्षिपेदेषां चूर्णं तानि वदाम्यहम् ।।

एको अक्षः शतपुष्पाया अथ क्षीरा यमानिका ।

गोक्षुरः क्षुरकः पथ्या कपिकच्छूफलानि च ।।

सप्तमी त्वक् च सर्वेषामक्षयुग्मं पृथक् ।

धन्याकं पिप्पली मुस्तमश्र्वगन्धा शतावरी ।।

  तालमूली नागबला बालकं पत्रकं शटी ।

जातीफलं लवग्ङं च सूक्ष्मैला बृहदेलिका ।।

श्रृग्ङाटकं पर्पटं सर्वं पलमितं पृथक् ।।

प्रत्येकं पञ्चकर्षाणि चत्वार्येतानि निक्षिपेत् ।

पलव्दयमुशीरस्य मसनस्योषणस्य च ।।

कूष्माण्डस्यावलेहो अयं भक्षितः पलमात्रया ।

किंवा यथावन्हिबलं भुक्त्वा रोगं विनाशयेत् ।।

रक्तपितं  शीतपित्तमम्लपित्तमरोचकम् ।

वन्हिमान्धं सदाहं च तृष्णां प्रदरमेव च ।। 

रक्तपित्तं शीतपित्तमम्लपित्तमरोचकम् ।

वन्हिमान्धं सदाहं च तृष्णां प्रदरमेव च ।।

रक्तार्शो अपि तथा च्छर्दिं पाण्डुरोगं च कामलाम् ।

उपदंशं विसर्पच्ञ जीर्णं च विषमज्वरम् ।। 

लेहो अयं परमो वृष्यो बृंहणो बलवर्ध्दनः ।

स्थापनीयः प्रयत्नेन भाजने मृन्मये नवे ।।

                            

INGREDIENTS           SCIENTIFIC NAME          QUANTITY
1.Kushmanda                                              —-                              5 kg
2.Cow milk                                                  —-                               5 lt
3.Sharkra                                                    —–                               7.5 kg
4.Cow ghee                                                —–                               750 gm
5.Honey                                                      —–                               375 gm
6.Coconut                               Cocos nucifera                               190 gm
7.Fennel                                   Foeniculum                                    12 gm
8.Vamsalochan                       Bambusa arundinacea                 23 gm
9.Ajwain                                   Trachyspermum ammi                23 gm
10.Gokshura                            Tribulus terristris                          23 gm
11.Talmakhana                       Asteracantha longifolia               23 gm
12.Haritaki                               Terminalia chebula                      23 gm
13.Kewanch veej                    Mucuna pruriens                          23 gm
14.Dalchini                              Cinnamomum verum                   23 gm
15.Dhania                                Coriandrum sativum                    23 gm
16.Pippali                                 Piper longum                                23 gm
17.Nagarmotha                       Cyperus scariosus                        23 gm
18.Ashwagandha                    Withania somnifera                     23 gm
19.Shatavari                             Asparagus racemosus                 23 gm
20.Safed mushli                       Chlorophytum borivilianum      23 gm
21.Naga bala                             Sida veronicaefolia                     23 gm
22.Sugandha vala                    Valeriana officinalis                     23 gm
23.Tejpatta                              Cinnamomum tamala                  23 gm
24.Kachur                                 Curcuma raktakanta                    23 gm
25.Jayaphala                            Myristica fragrans                        23 gm
26.Lavanga                               Syzygium aromaticum                 23 gm
27.Cardamom                          Eletteria cardamomum               23 gm
28.Black cardamom                Amomum subulatum                   23 gm
29.Water chestnut                  Trapa bispinosa                             23 gm
30.Pitpapra                               Fumaria officinalis                        50 gm
31.Safed chandan                    Santalum album                            50 gm
32.Shunti                                   Zingiber officinale                         50 gm
33.Amla                                     Emblica officinalis                         60 gm
34.Kaseru                                  Scirpus kysoor                                60 gm
35.Khas                                     Chrysopogon zizanioides              100 gm
36.Bakuchi                                Psoralea corylifolia                        100 gm
37.Marichi                                Piper nigrum                                   100 gm

Doses – 12 to 25 gm

Anupana – Cow milk, Goat milk, Water

Colour – Sweta

Taste – Madhur

Therapeutic use –

  • Raktapitta
  • Trishna
  • Amlapitta
  • Daha

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s